شمس الدين احمد
37
خزائن الملوك ( فارسى )
كه چند عدد مىباشد و در عضلهء سمكيه و عضلات غائرهء ساق متفرق مىگردد سوم شريان مغزى العظم كه در استخوان قصبهء كبرى داخل شده در مغز آن متفرق مىشود چهارم شرائين العقب انسى كه سه يا چهار عدد مىباشد پنجم شريان اخمصى انسى ششم شريان اخمصى وحشى و از ان چند شاخ متفرع مىشود كه در عضلات اخمص و مفاصل استخوانهاى قدم و اصابع القدم انتشار مىيابد و اللّه اعلم ثامن آورده كه واحد آن وريدست آورده نزد اتباع اطباى يونان عروق غير ضوارب اند كه اصل آنها از كبد روئيده است و همه مجوف يك طبقهاند الا وريد شريانى كه از كبد بقلب و ريه آمده دو طبقه است و در ذات آورده حس و حركت نيست و خون كثير مع روح قليل درون اكثر آنها واقعست و بعضى از انها مع روح قليل مخصوص بجذب صفوت غذااند همچو ماساريقا و بعضى از انها مع روح قليل مخصوص بجذب و دفع مائيت فضلهء كبدىاند مانند عروق واقع فىمابين كبد و كليه و فىمابين كليه و مثانه و آورده را عروق سواكن نيز نامند و اصل آنها دو رگ سترگست كه يكى از محدب كبد برآمده و او را اجوف نامند و نخستين شعبهاى وى در جرم كبد متفرقست و نيز شعب شعريهء آن جهت جذب صفوت غذا بشعب باب كه رگ دومىست مخلوط گرديده و باز از حدبه كبد طالع شده دو شاخ گرديده واحدى از ان صاعد گشته و باعلاى بدن منشعب شده و ثانى آن هابط گرديده و باسفل بدن متفرق شده و دومى از مقعر كبد رسته و آن را باب الكبد خوانند و اول شعبهاى آن نيز بغائر كبد در تجويف آن منشعب گرديده و نيز شعب شعريهء آن جهت جذب صفوت غذا بسوى اسافل معده و معاى اثنا عشرى رسيده و شعب شعريهء اجوف به آنها مختلطست و باز طالع گرديده چند شاخ شده بسوى معده و طحال و امعا گرائيده و شعبهاى اجوف را از اول تا انتها به چهار اسم موسوم ساختهاند آنچه قريب بمبدء آنست جداول آورده نامند و بعد آن را سواقى جداول خوانند و بعد آن را واضع البواقى گويند و بعد آن را عروق الشعريه نامند و شعبهاى باب آنچه كه بمعده و امعا رسيده آن را ماساريقا گويند و شعبهاى باريك آنكه در جرم كبد متفرقست آن را جداول ماساريقا نامند و متشرحين انگلستان منبت آورده مقرر نساخته اما مدخل آنها اذنين قلب قرار دادهاند و اوردهء بدن را ما سواى سر و گردن و اطراف بهفت جماعت منقسم مىسازند نخستين وريد اجوف فوقانيه كه فروع آن در راس و عنق و صدر و عضدين وارسيدهاند و آن مركب از دو شاخست كه يكى آن را وريد لا اسم له يمينى و دوم آن را وريد لا اسم له يسارى نامند و باز وريد لا اسم له يمينى مركب از دو شاخست كه يكى وريد وداج غائرهء ايمن و دوم وريد ترقويهء تحتانيهء ايمنست و وريد لا اسم له يسارى نيز مركب از دو شاخست كه يكى وريد وداج غائرهء ايسر و دوم وريد ترقويهء تحتانيهء ايمنست و وريد لا اسم له يسارى نيز مركب از دو شاخست كه يكى وريد وداج غائرهء ايسرست و در ملتقى الاوردتين وداج غائرهء يمنى